I.YÜKLEMİNİN TÜRÜNE GÖRE CÜMLELER

1. İsim Cümlesi: Yüklemi isim ya da isim soylu bir sözcük olan cümlelere denir.
     Sorusunun doğru cevabı bu değil.

Dünkü toplantıda siz  de yoktunuz.

Dershanenin en yakışıklı öğretmenidir.

2. Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir.
    Sabahları, kahvaltı yapmadan evden çıkmam.

Eskişehir’deki annesini ziyaretten dönüyordu.

Sinemaya gitmeyi çok seviyor.

 

II.YÜKLEMİNİN YERİNE (ÖGE DİZİLİŞİNE) GÖRE  

      CÜMLELER
1. Kurallı Cümle:
Yüklemi sonda olan cümlelerdir.
       Bu renkler üzerinde gezinen hayallerimdi.

Beni hayallerimin bittiği yere asın.

  1. Kuralsız (Devrik) Cümle: Yüklemi sonda olmayan cümlelerdir. 

Hatırlarım seni gezdiğim bu sahilde.
Caddeler her zaman temizdir Eskişehir’de.

3. Eksiltili Cümle:
Asıl öğelerinden biri olan yüklemi düşmüş olan cümlelerdir. Herkes tarafından bilinen yüklem söylenmez.
     Üzgünüm ama onu… ( bulamıyorum)

İkisi de öyle iyi, öyle dost canlısı insanlar ki… (onları çok seviyorum)

    

III.ANLAMLARINA GÖRE  CÜMLELER

1.Olumlu Cümle: Yüklemin belirttiği anlamın olduğunu, yapıldığını, gerçekleştiğini belirten cümlelerdir.

Sadece  ayran içmek istiyorum.

Her zaman bakımlıdır,Sergül.

Söyleyeceklerimi dikkatle dinler misin?

2. Olumsuz Cümle: Yüklemin belirttiği anlamın olmadığını, yapılmadığını, gerçekleşmediğini belirten cümlelerdir. Fiil cümlelerinde olumsuzluk “-me”, ekiyle; isim cümlelerinde olumsuzluk “yok”, “değil” sözcüğüyle ya da     “-siz”  ekiyle yapılır.
Zaman bir türlü geçmiyor.

Hava soğumuştu ama yağmur yağmamıştı.

Seyitgazi‘ye giden yol, bu değildi.

3.Soru Cümlesi: Bir istekte bulunmak veya bir durumu öğrenmek amacıyla kurulan cümlelerdir. Yanıt gerektirmeyen soru cümleleri de vardır:

    Kim dinler onu? (Sözde soru cümlesi)

Gönlüm,derdimi sana nasıl anlatayım? (Sözde soru cümlesi)
Masadaki bardağı bana uzatabilir misin? (Gerçek soru cümlesi)

Akşamki tiyatro nasıldı? (Gerçek  soru cümlesi)

4.Ünlem Cümlesi: Sevinç, acı, hüzün, korku, şaşkınlık gibi duygulanmalar ve heyecanlanmalarda ünlemlerle kurulan cümlelerdir.
    Aman Allah’ım, bu da ne!
Of, yeter artık!
Ay, elim acıdı!

 

IV.YAPILARINA GÖRE  CÜMLELER

1.Basit Cümle: İçinde bir tek yargı, dolayısıyla bir tek yüklem olan cümlelere denir.

Sizin tek görevin çalışmaktır.

Bisikletimi tamir eder misin?

2.Birleşik Cümle: İçinde birden fazla yargısı bulunan cümlelerdir. Birleşik cümleler şunlardır:
a. Girişik (Asıl) Birleşik Cümle: Yan cümleleri fiilimsilerle kurulan cümlelerdir. Yan cümle, temel cümlenin bir öğesidir.
Merdivenleri hızla çıkan Sergül, nefes nefese kalmıştı.

b. İçice Birleşik Cümle: Temel cümleyle birlikte içinde başka bir konuşma cümlesi bulunan birleşik cümlelerdir.
Ağabeyim, “Her iş zamanında yapılmalıdır.” diyor.

c.Koşullu Birleşik Cümle: Yan cümlesi şart kipiyle çekimlenmiş cümlelerdir. Bu yan cümleler genellikle temel cümlenin zarf tümleci olurlar.

Anlatacağın öykü güzel değilse kimse dinlemez.

d.Ki’li Birleşik Cümle: “ki” bağlacının bağladığı cümlelerdir.
Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini.

 

e.Mi’li Birleşik Cümle: “mi” edatının bağladığı cümlelerdir.
Kardeşin geldi mi yemeğe oturabiliriz.

3.Sıralı Cümle: Virgül (,), noktalı virgül (;)işaretleriyle birbirine bağlanan, birden fazla yargı bildiren cümlelerdir. Bu tür cümlelerde her cümlenin kendi içinde öğeleri vardı

Her sabah erken kalkar, kahvaltısını eşiyle birlikte yapar; işine huzurlu bir şekilde giderdi.

4.Bağlı  Cümle: Bağlaçlarla birleştirilen ve içinde birden fazla yargısı olan cümlelerdir.
Biz top oynuyorduk ;fakat onlar keyifsizce oturuyordu.

     *Arasözlü (Ara Cümleli) Cümle: Kuruluşunda ara söz bulunan cümlelerdir.
O gün, pikniğe gittiğimiz gün, çok mutluydum.

 

* İçerik, internetten alıntılanarak derlenmiştir…

0 Shares:
Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

You May Also Like